Ngày 13/11/2026, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã cung cấp cho báo chí những nội dung đang được bàn trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) về cách kiểm tra hàng thực phẩm nhập khẩu. Dự thảo này đang được xem xét tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Điểm được doanh nghiệp quan tâm nhất là hướng xử lý tình trạng hàng nằm chờ tại cửa khẩu. Lô hàng bị giữ lại càng lâu thì chi phí lưu kho, chi phí bảo quản càng tăng, chưa kể chuỗi cung ứng bị đứt quãng. Theo hướng đang soạn, việc kiểm tra sẽ được phân theo mức độ nguy cơ của sản phẩm thay vì áp dụng một mức chung cho tất cả.

Bài viết dưới đây tóm tắt ba phương thức kiểm tra trong dự thảo, điều kiện để một lô hàng hoặc một doanh nghiệp được xếp xuống nhóm kiểm tra nhẹ hơn, và phần hồ sơ doanh nghiệp nên chuẩn bị ngay từ bây giờ.

Phân tích nguy cơ trở thành căn cứ chọn cách kiểm tra

Dự thảo đưa nội dung phân tích nguy cơ vào luật, dựa trên hướng dẫn của Codex. Ba hoạt động được nêu gồm đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ.

Kết quả phân tích nguy cơ sẽ được dùng làm căn cứ để xây dựng các quy định kỹ thuật, để chọn phương thức kiểm tra cho từng nhóm hàng và để xác định trọng tâm hậu kiểm. Nói cách khác, nhóm hàng nào từng có vấn đề sẽ bị soi kỹ, nhóm hàng ít rủi ro sẽ được đi nhanh hơn.

Ba phương thức kiểm tra thực phẩm nhập khẩu

Dự thảo giữ nguyên ba phương thức đang áp dụng: kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm.

Phương thức Cách làm Lô hàng chờ gì
Kiểm tra chặt Áp dụng với sản phẩm nguy cơ cao Chờ theo yêu cầu của cơ quan kiểm tra
Kiểm tra thông thường Lấy mẫu ngẫu nhiên theo tỷ lệ Thông quan, không chờ kết quả thử nghiệm
Kiểm tra giảm Chỉ xem hồ sơ, không lấy mẫu Không phải chờ thử nghiệm

Ở phương thức kiểm tra thông thường, hàng được thông quan trước, không phải nằm chờ phiếu kết quả. Nếu sau đó mẫu không đạt, cơ quan chức năng sẽ truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý lô hàng đó. Đây chính là cách rút ngắn thời gian giữ hàng tại cửa khẩu mà vẫn giữ được khả năng kiểm soát.

Hai trường hợp mới được bổ sung vào nhóm kiểm tra giảm

Với phương thức kiểm tra giảm, dự thảo kế thừa ba trường hợp đã có trong Nghị định 15 và thêm hai trường hợp:

  • Nông sản có nguồn gốc thực vật đến từ cơ sở áp dụng GlobalGAP, ASEAN GAP, canh tác hữu cơ, RA hoặc tiêu chuẩn tương đương.
  • Lô hàng có kết quả thử nghiệm do tổ chức đạt ISO 17025 thực hiện, là phòng thử nghiệm được Việt Nam công nhận hoặc được thừa nhận tại nước xuất khẩu.

Điểm thứ hai rất đáng chú ý với các đơn vị nhập khẩu. Một phiếu kết quả phân tích (CA) do phòng thử nghiệm đạt chuẩn cấp không còn chỉ là giấy tờ kèm theo hồ sơ, mà có thể là căn cứ để lô hàng được xếp vào nhóm chỉ kiểm tra hồ sơ.

Lịch sử tuân thủ quyết định việc chuyển nhóm

Dự thảo cho phép chuyển đổi phương thức kiểm tra theo hai hướng:

  • Sản phẩm nguy cơ thấp được áp dụng kiểm tra giảm.
  • Sản phẩm thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng các lô liên tiếp trước đó đều đạt yêu cầu thì có thể chuyển sang kiểm tra giảm.
  • Doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt có thể được chuyển từ kiểm tra chặt sang kiểm tra thông thường hoặc kiểm tra giảm.

Như vậy, hồ sơ quá khứ của doanh nghiệp trở thành một loại tài sản. Một chuỗi lô hàng đạt yêu cầu sẽ giúp những lô sau đi nhanh hơn; ngược lại, một lần vi phạm có thể kéo doanh nghiệp trở lại nhóm bị kiểm tra chặt.

Doanh nghiệp cần làm gì

Từ kinh nghiệm hỗ trợ hồ sơ nhập khẩu thực phẩm, chúng tôi gợi ý doanh nghiệp chuẩn bị theo các việc sau:

  1. Rà lại nhóm sản phẩm đang nhập. Liệt kê từng mã hàng và xác định hàng của mình thuộc nhóm nguy cơ nào, để biết trước khả năng bị kiểm tra chặt.
  2. Lưu đầy đủ hồ sơ từng lô đã nhập. Tờ khai, phiếu kết quả thử nghiệm, biên bản kiểm tra. Đây là bằng chứng cho lịch sử tuân thủ khi đề nghị chuyển nhóm.
  3. Kiểm tra tư cách phòng thử nghiệm. Yêu cầu nhà cung cấp nước ngoài cung cấp phiếu kết quả của phòng đạt ISO 17025 và đối chiếu mã công nhận trên phiếu.
  4. Thu thập chứng nhận vùng trồng. Với nông sản thực vật, xin bản sao chứng nhận GlobalGAP, hữu cơ hoặc tương đương từ nhà cung cấp và lưu cùng hồ sơ lô.
  5. Hoàn tất công bố trước khi hàng về. Bản tự công bố hoặc bản đăng ký công bố cần có hiệu lực trước ngày hàng cập cảng, tránh việc hàng về rồi mới chạy hồ sơ.
  6. Đặt lịch kiểm nghiệm chủ động. Với sản phẩm có chỉ tiêu dễ lệch như kim loại nặng hay vi sinh, nên kiểm nghiệm tại phòng thử nghiệm trong nước để phát hiện sớm, thay vì đợi cơ quan quản lý lấy mẫu.
  7. Theo dõi tiến trình dự thảo. Các nội dung nêu trên vẫn đang ở giai đoạn dự thảo, con chữ cuối cùng có thể khác khi luật được thông qua.

Hỏi đáp

Kiểm tra giảm có nghĩa là không bị kiểm tra nữa không?

Không. Kiểm tra giảm vẫn là một hình thức kiểm tra nhà nước, chỉ khác ở chỗ cơ quan chức năng xem hồ sơ thay vì lấy mẫu thử nghiệm. Hàng vẫn nằm trong diện hậu kiểm sau khi ra thị trường.

Lô hàng được thông quan rồi thì có còn bị xử lý nếu mẫu không đạt?

Có. Với phương thức kiểm tra thông thường, hàng đi trước và kết quả về sau. Khi kết quả không đạt, cơ quan chức năng sẽ truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý lô hàng.

Doanh nghiệp mới nhập khẩu lần đầu có được kiểm tra giảm không?

Việc chuyển nhóm dựa trên lịch sử tuân thủ, nên doanh nghiệp chưa có lịch sử sẽ khó được xét ngay. Tuy nhiên, nếu hàng thuộc nhóm nguy cơ thấp hoặc có chứng nhận vùng trồng, phiếu thử nghiệm đạt chuẩn thì vẫn có cơ sở để được áp dụng phương thức nhẹ hơn.

Những quy định này đã có hiệu lực chưa?

Chưa. Đây là nội dung trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và dự thảo nghị định hướng dẫn, đang trong quá trình xem xét. Doanh nghiệp nên chuẩn bị trước nhưng vẫn áp dụng quy định hiện hành cho tới khi có văn bản chính thức.

Nguồn tham khảo